Cơ giới hóa nông nghiệp ở ĐBSCL – Bức tranh thực tế

Đề án một triệu ha lúa chất lượng cao, phát thải thấp đặt cơ giới hóa làm trụ cột, nhưng trên thực địa còn nhiều rào cản.

Case study: HTX Nông nghiệp Hưng Lợi, TP Cần Thơ

Tại HTX Hưng Lợi (603 ha), 50 ha được chọn cho đề án 1 triệu ha lúa chất lượng cao, với 46 hộ nông dân tham gia. HTX hiện chỉ sở hữu một máy thu gom rơm tự hành do Đức tài trợ 100 %. Các thiết bị khác như máy xới, máy gặt đập liên hợp và drone phun thuốc chủ yếu được thuê mướn hoặc đầu tư riêng của xã viên.

Nhờ dịch vụ thuê máy, các khâu làm đất, phun thuốc và thu hoạch đã nhanh hơn, giảm đáng kể sức lao động thủ công. Tuy nhiên, HTX vẫn thiếu máy cuộn rơm và máy lấy rơm tự hành để thu gom phụ phẩm trong mùa nước nổi – một yếu tố then chốt để đạt tiêu chuẩn phát thải thấp.

Giá một máy thu gom rơm rạ tự hành trung bình khoảng 350 triệu đồng, vượt quá khả năng tự đầu tư của HTX. Vì vậy, HTX đã kiến nghị Nhà nước hỗ trợ vốn và các gói tín dụng ưu đãi để mở rộng cơ giới hóa.

Các điểm nghẽn chính

• Vốn đầu tư cao: Máy thu gom rơm, cuộn rơm, băm rơm đều có giá từ 200–350 triệu đồng.
• Hạ tầng nội đồng chưa đủ: Đường nội đồng, cầu vượt và trạm bơm chưa đáp ứng tải trọng máy móc nặng.
• Nhân lực hạn chế: Nhiều hộ nông dân chưa được đào tạo vận hành drone, máy tự hành và chưa hiểu cách đọc dữ liệu quan trắc.
• Thói quen canh tác truyền thống: Vẫn còn phần lớn người nông dân ưa dùng phương pháp đốt rơm hoặc vùi rơm trong ruộng ngập nước.

Công nghệ và giải pháp đề xuất

Khoa học công nghệ là chìa khóa để phá vỡ các rào cản trên. Các giải pháp thực tiễn bao gồm:

1. Máy sạ cụm, sạ hàng: Thay thế sạ lan để giảm lượng giống, hạn chế sâu bệnh và giảm thuốc bảo vệ thực vật.
2. Hệ thống bón phân vùi kết hợp sạ hàng: Đưa dinh dưỡng sâu xuống đất, giảm thất thoát và giảm phát thải CO₂.
3. San phẳng mặt ruộng bằng tia laser: Tối ưu quản lý nước, hỗ trợ máy gặt thu hoạch tự động.
4. Chuỗi cơ giới hóa thu gom rơm: Kết hợp máy cuộn rơm, máy băm rơm và chế phẩm sinh học, loại bỏ hoàn toàn việc đốt rơm.
5. Nâng cấp giao thông nội đồng: Đầu tư cầu, đường chịu tải 15‑20 tấn để máy gặt, kéo và drone di chuyển an toàn.
6. Hệ thống thủy lợi thông minh: Lắp đặt trạm bơm có cảm biến mực nước, hỗ trợ tưới AWD chính xác.
7. HTX kiểu mới: Làm trung tâm sở hữu và cho thuê máy móc, giảm gánh nặng đầu tư cho từng hộ.
8. Gói tín dụng ưu đãi: Ngân hàng, các quỹ hỗ trợ nông nghiệp cung cấp vay ưu đãi 0‑2 % lãi suất cho mua thiết bị giảm phát thải.

Liên kết chặt chẽ giữa nông dân, HTX và doanh nghiệp cung cấp dịch vụ cũng là yếu tố quyết định để gắn sản phẩm xanh với giá bán, tín chỉ carbon và thị trường tiêu thụ ổn định. Đồng thời, cần xây dựng hệ thống MRV (Measure‑Report‑Verify) để mỗi hạt gạo có “hộ chiếu xanh”.

Dù có sự hỗ trợ mạnh mẽ từ Chính phủ, Ngân hàng Thế giới và trình độ canh tác tương đối cao của nông dân ĐBSCL, cơ giới hóa vẫn gặp thách thức về vốn, hạ tầng, nhân lực và thói quen sản xuất. Nếu không tháo gỡ đồng bộ, mục tiêu giảm phát thải và nâng cao giá trị hạt gạo sẽ khó đạt được.

Văn Kim Khanh