Nội dung chính
Cuộc đua giành vị thế thống trị trí tuệ nhân tạo đang mở rộng lên không gian, khi Mỹ và Trung Quốc lên kế hoạch xây dựng các trung tâm dữ liệu vệ tinh sử dụng năng lượng mặt trời.
Bối cảnh: AI và nhu cầu năng lượng khổng lồ
AI hiện đại tiêu thụ lượng điện năng khổng lồ – ước tính lên tới hàng trăm terawatt‑giờ mỗi năm. Các trung tâm dữ liệu truyền thống trên mặt đất không chỉ tốn chi phí vận hành cao mà còn gây áp lực lên lưới điện quốc gia. Vì vậy, việc đưa tính toán lên quỹ đạo, nơi ánh sáng mặt trời không ngừng chiếu sáng, trở thành một giải pháp hấp dẫn cho cả hai siêu cường.
Các dự án tiêu biểu của Trung Quốc
Trung Quốc hiện đang dẫn đầu nhờ dự án Three‑Body Computing Constellation. Vào tháng 5/2025, công ty khởi nghiệp ADA Space cùng phòng thí nghiệm Zhejiang đã phóng thành công 12 vệ tinh trang bị bộ xử lý siêu nhanh, kết nối bằng laser quang học. Mỗi vệ tinh có khả năng thực hiện các phép tính tương đương một siêu máy tính hiện đại.
Dự án đặt mục tiêu triển khai 2.800 vệ tinh để xử lý dữ liệu quan sát Trái Đất trong thời gian thực, phục vụ dự báo thời tiết, giám sát môi trường và các nhu cầu quốc phòng. Một sáng kiến khác của Bắc Kinh dự tính xây dựng cơ sở tính toán ở độ cao 800 km, với công suất điện tương đương một lò phản ứng hạt nhân khi dự án hoàn thiện.
Các dự án tiêu biểu của Mỹ
Ở phía Tây, Google đang phát triển dự án Suncatcher hợp tác với Planet Labs. Theo kế hoạch, vào đầu năm 2027 sẽ phóng hàng loạt vệ tinh trang bị chip AI chuyên dụng, tạo thành một mạng lưới có khả năng thay thế các trung tâm dữ liệu quy mô lớn trên mặt đất.
Starcloud, một công ty công nghệ của Mỹ, đã thử nghiệm vệ tinh Starcloud‑1 trang bị chip Nvidia H100 để đào tạo mô hình ngôn ngữ lớn và vận hành chatbot trong không gian. Công ty dự kiến ra mắt vệ tinh thương mại mạnh gấp 100 lần vào cuối năm 2026.
SpaceX của Elon Musk đóng vai trò then chốt khi tận dụng mạng lưới Starlink và công nghệ truyền dẫn quang học. Việc sử dụng tên lửa Starship để phóng các vệ tinh nhỏ giúp giảm chi phí lên tới 70 %, một rào cản lớn trong các dự án không gian.
Thách thức kỹ thuật và an ninh
Vận hành hạ tầng công nghệ trong môi trường chân không gặp nhiều khó khăn: tản nhiệt hiệu quả, bảo vệ chip bán dẫn khỏi bức xạ vũ trụ và duy trì độ ổn định của các kết nối laser. Do đó, các nhà phát triển ưu tiên kiến trúc “chòm sao” – một dải vệ tinh dự phòng – thay vì hệ thống tập trung, nhằm tăng tính linh hoạt và khả năng chịu lỗi.
Rủi ro an ninh cũng không thể bỏ qua. Các quốc gia đối địch có thể thực hiện các cuộc tấn công điện tử hoặc vật lý vào vệ tinh, vì vậy các hệ thống sao lưu trên mặt đất vẫn được duy trì để đảm bảo tính liên tục của dịch vụ.
Triển vọng và tác động chiến lược
Cuộc đua này không chỉ là cuộc tranh giành công nghệ mà còn là cuộc tranh giành quyền lực trong kỷ nguyên số không giới hạn. Khi các trung tâm dữ liệu trên quỹ đạo trở nên thực tế, chúng sẽ cung cấp lợi thế chiến lược trong lĩnh vực quốc phòng, kinh tế và kiểm soát thông tin toàn cầu.
Những tiến bộ hiện tại cho thấy, trong vòng 5‑10 năm tới, chúng ta có thể chứng kiến các “đảo dữ liệu” quay quanh Trái Đất, cung cấp dịch vụ AI với độ trễ thấp hơn 10 ms và tiêu thụ năng lượng rẻ hơn 30 % so với các trung tâm dữ liệu truyền thống.
Theo Nikkei Asia
https://asia.nikkei.com/business/technology/artificial-intelligence/us-china-ai-race-extends-to-space-based-data-centers
Tiến Dũng