Nội dung chính
Việc theo đuổi lạc thú chỉ để thỏa mãn bản thân có thể khiến hệ thống dopamine suy giảm, khiến bạn mất đi khả năng cảm nhận niềm vui thực sự.
Hiểu về dopamine và vai trò trong cảm xúc
Dopamine là chất dẫn truyền thần kinh quan trọng, ảnh hưởng đến quá trình khen thưởng, động lực và cảm giác thỏa mãn. Theo Tiến sĩ Nora Volkow và cộng sự, khi mức dopamine giảm, số lượng thụ thể D2 cũng giảm, khiến não không còn đáp ứng mạnh mẽ với những phần thưởng tự nhiên như ăn uống, đọc sách hay giao lưu xã hội.
Hậu quả của việc theo đuổi lạc thú vô tội vạ
Khi chúng ta liên tục tìm kiếm những trải nghiệm “cao trào” – từ tiểu thuyết lãng mạn, video giải trí cho đến các chất kích thích – não sẽ dần “cháy sạch” các trung tâm thưởng. Kết quả là xuất hiện anhedonia – mất khả năng cảm nhận niềm vui trong mọi hoạt động, ngay cả những thứ từng là sở thích.
Ví dụ thực tế: tác giả chia sẻ rằng sau hai năm đọc liên tục các tiểu thuyết tình cảm, cô không còn tìm thấy cuốn sách nào “đánh tan” cảm giác trống rỗng. Cảm giác này giống như một chiếc bóng đèn đã cháy hết sáng, không còn ánh sáng nào có thể thắp sáng lại.
Những người nghiện thuốc hoặc các chất gây nghiện khác cũng trải qua hiện tượng tương tự: khi dopamine giảm, họ không còn cảm nhận được “phấn chấn” từ liều thuốc, nhưng nếu ngừng lại, họ sẽ rơi vào trạng thái lo âu, mất ngủ và bức bối. Nhà nghiên cứu George Koob gọi đây là “tái nghiện do bức bối” – người dùng quay lại không phải để tìm lạc thú, mà để giảm bớt nỗi đau kéo dài.
Giải pháp: Cân bằng lạc thú và nỗi đau
1. Giới hạn thời gian và tần suất tiếp xúc với các nguồn kích thích. Đặt ra “giờ giải trí” hợp lý, tránh việc tiêu thụ liên tục.
2. Tập trung vào hoạt động đa dạng. Kết hợp đọc sách với vận động thể chất, thiền, hoặc các hoạt động sáng tạo để kích thích nhiều con đường khen thưởng khác nhau.
3. Thực hành “detox dopamine”. Một khoảng thời gian ngắn (24‑72 giờ) không dùng điện thoại, mạng xã hội hay các chất kích thích giúp thụ thể dopamine hồi phục.
4. Tham khảo chuyên gia. Nếu cảm giác mất hứng thú kéo dài, hãy tìm đến bác sĩ hoặc nhà tâm lý học để đánh giá mức độ anhedonia và nhận hỗ trợ chuyên môn.
Việc tái tạo lại cân bằng giữa lạc thú và nỗi đau không phải là chuyện một đêm, nhưng với chiến lược khoa học và kiên trì, bạn hoàn toàn có thể “nạp lại” nguồn dopamine và tìm lại niềm vui trong những điều giản đơn.
Anna Lembke / Saigon Books & NXB Thế Giới